Լավաշ

// Բաղադրիչներ

• Ցորենի ալյուր
• Ջուր
• Աղ

// Ալերգեններ

Գլյուտեն

// Պատմական տեղեկանք

Հայաստանում լավաշը թխում էին թոնրում՝ խորը, շրջանաձև վառարանում։ 2014 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն լավաշը ընդգրկեց մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում, իսկ 2016 թվականին այն կրկին ներառեց ցանկում։ Խոհանոցային պատմաբանները լավաշի առաջացումը վերագրում են մ.թ.ա. III–II դարերին, սակայն դրա ծագման մասին մեկ կարծիք չկա։ Կա լեգենդ արքա Արամի մասին, որին գերել էր ասորեստանցի արքա Նոսորը։ Արամը ամեն օր պահանջում էր, որ զինվորները զրահի մեջ թաքցրած սպիտակ ալյուրից բարակ հաց բերեն իրեն։ Ասորեստանցիները նման հաց չգիտեին, և արքան տասը օր դիմացավ մինչև մենամարտը, որում հաղթեց։ Վերադառնալով Հայաստան՝ նա, ասում են, հրամայեց յուրաքանչյուր տանը թխել լավաշ։ Սա ավանդազրույց է, ոչ պատմական փաստ։

Մեկ այլ լեգենդի համաձայն՝ աստվածուհի Աստղիկի և աստված Վահագնի հարսանիքին բարձրագույն աստված Արամազդը հարսի ուսին դրեց լավաշ։ Հարսը ճանապարհին այն ընկավ և չնկատեց։ Արամազդը հարսանիքը չեղարկեց՝ ասելով, որ հաց ընկցնող կինը լավ կին և մայր չի լինի։ Ըստ այս լեգենդի՝ որոշ հայկական հարսանիքներում մինչ օրս տարեց կանայք հարսի ուսին լավաշ են դնում որպես ընտանիքի խորհրդանիշ։ Անվան ծագումը վիճելի է։ Հայ հետազոտողները այն կապում են պրոտոհայերեն «հարթ» իմաստով բառի հետ, ադրբեջանցի հետազոտողները համարում են, որ այն իրենց անունն է, իսկ մի տարբերակով այն գալիս է ակկադերեն «անել» բայից։ Լավաշը տարածված է Կովկասում, Թուրքիայում, Իրանում և Ասիայում, և յուրաքանչյուր այս ժողովուրդ այն համարում է իր գյուտը։